Debatt

Stikk hendene i jorda!

Kolonihagelivet gjer meg klokare, rolegare og lukkelegare.

Dette er et debattinnlegg som gir uttrykk for skribentens holdninger og meninger. Du kan sende inn debattinnlegg til debatt@dagsavisen.no.

Eg kvapp då eg leste i Aftenposten (03.09.22) om Eiendom Norge i Oslo: Vil rive kolonihyttene og bygge 10 000 boligar! Samstundes har Oslo 7500 personar på venteliste som ønskjer seg ein slik liten hageflekk. Skrekk og gru!

Eg er ein av dei som bur sentrumsnært, ein familie på seks, i bolig utan hage. Og som venta og venta på kolonihagehytte, før eit 12 kvadrat lite gult jærhus til slutt vart mitt i 2017. Eg har sterkt behov for at vi reflekterer litt over verdien med kolonihagefenomenet.

Stavanger kommune har fire kolonihagar: Våland, Strømvik, Ramsvik og Egenes kolonihage. Ventelistene er lange, også i ein by som Stavanger. Fleire hundre står på venteliste for å få ein liten flekk å dyrke på og nyte livet på.

Og alle må vere tålmodige. Her kan ein ikkje by langt over takst, for så å knuse dei andre i budrunden. Parsellar har ein makspris, takseras utifrå standard, og så er det den prisen dei seljas for. Punktum. Den som har venta lengst får tilbodet fyrst. Ein sjeldan plass der dei best bemidla av oss ikkje kan skvise ut oss andre. Vi må alle vente faktisk. Berre det gjer at eg elskar kolonihagen vår.

Og kva er det som skiljer kolonihageparsellen frå ein hage heime på eigendommen din? Jo, parsellen er ikkje kjøpt heilt og fullt av deg, du leigar han eigentleg av kommunen. For samstundes som at du skal nyte livet og naturen i det fulle på din lille flekk, så vert du også ein del av eit grøntområde i kommunen vår. For alle innbyggarar kan legge gåturen inn i kolonihagane våre frå april til oktober. Så skal vi kolonistane forvalte denne parken på dugnad. Og barnehagar, turgåarar og feststemte og bunadskledde som kanskje har leigd felleshuset til konfirmasjon, skal spasere forbi.

Så var det folkehelseelementet: I kolonihagen veit du faktisk kven naboen er. Og folk helsar på deg når dei går forbi. Du spør naboen om å låne ei rake, og får nokre råd mot brunsneglene med på lånet. Dette betyr noko, i ei tid kor vi kan bu i blokk med 20 andre, utan å vite namnet på ein einaste ein. Kolonihagen gir deg kjentfolk, og noko å prate om. Dette vart særleg tydeleg under pandemien. I kolonihagen kunne du vere «på hytta», i eigen kommune, og du var garantert å møte på nokon andre og det var heilt lov å slå av ein prat med ein hekk imellom oss. Våland kolonihage har vel sjeldan vore så vakker og à jour med våronna som våren 2020. Det var der vi var. Nokre av mine medkolonistar har vore tydelege på at ein verkeleg ikkje aner korleis det hadde gått med helsa utan denne mulegheita.

Så utgjer kolonihagane også eit viktig livsgrunnlag for mindre vesen enn meg og deg. Fuglane bur der, småkrypa bur der, sommarfuglane og biene bur der. Stavanger kommune har vore tydelege på at vi må gjere ein innsats mot insektsdaud, og difor let ein plenene gro både her og der. Kolonihagane er eit viktig bidrag til denne innsatsen.

Så var det framtida, barna våre. Kva betyr kolonihage for barna? Det betyr mulegheita til å gå barbeint i graset om sommaren. Det betyr å kunne dyrke gulrøtter, poteter, gresskar og sukkererter. Det betyr klatretrær med plommar på. Det betyr at eg har barn som veit at du sett potet med eit mellomrom lik ein vaksensko. Det betyr at ein kan namnet på småfuglane. Dei veit også at ein må plukke snegler, og at ein må passe på om det skal bli noko særleg avling. Det går ikkje an å «ikkje gidde» å vatne.

Det betyr også å kunne invitere skoleklassen sin på besøk. Sjeldan var eg lukkelegare enn når 23 5.klassingar kunne tømme 10-litersbøttene og vege kvar si potetavling denne tidleghausten. Eg følte vel at eg hadde bidratt til noko stort. «Store hendingar i liten skala», skreiv Bjørn Arild Ersland. Å vite kor poteten kjem frå er ei slik hending. Det gler meg stort å sjå at bybarn stikk hendene ned i jorda og entusiastisk gir blaffen i kor skitten ein blir.

Eg vil sjå meir av slikt. Både som mor, som kolonist og som politikar. Kommunen må legge til rette. Difor er det gledeleg å lese at utval for miljø og utbygging mellom anna har behandla sak om kjøkkenhagar i skular og barnehagar.

Kommunedirektøren skreiv i denne saka: «Skolehager bidrar til opplæring i naturkunnskap og miljø, bidrar i praksis til skjøtsel og vern av natur og er et lokalt bidrag til naturmangfold og klimatilpasning. Det er særlig viktig for den oppvoksende generasjonen som vil måtte leve med miljø- og klimaproblemer i enda større grad.»

Det er det som gjer desse små jordnære ting, så store og alvorlege. Maten kjem frå jorda vår. Ikkje frå butikken. La barna få stikke hendene i jorda, og finne ei potet! Ein blir glad av slikt. Og ein blir kunnskapsrik. Og jo meir ein veit om naturens gong, jo meir engasjert blir ein, og jo betre tek ein vare på den. Slik blir utviding av kolonihagar og etablering av kjøkkenhagar i skular og barnehagar ei hastesak. Eg vil heise fana for å snarast etablere ein femte kolonihage. Eg vil heise fana for meir jord i skolegarden og mindre fargerikt gummidekke. Eg vil heise fana for fleire poteter i bøtter, og færre PowerPoint-presentasjonar om nyttevekster. Å bidra til eiga matauk må læras gjennom å faktisk gjere det. Og det kan fort skje, at når poden sjølv har dyrka poteten, så liker han plutseleg potet likevel.

Kolonihagelivet gjer meg klokare, rolegare og lukkelegare. Eg synes fleire fortener å oppleve lukka ved å stikke hendene i jorda. La oss gjere det vi kan for å få til ein femte kolonihage i byen vår, og la oss gjere det vi kan for å hjelpe skolar og barnehagar med å fylle opp pallekarmane – og la fleire få ta del i stor magi i liten skala.

Mer fra: Debatt